تفسیرموضوعی قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم

بخش اول فصل اول : انس با قرآن

امام سجاد (ع), قرآن را بهترین انیس خود دانسته و می فرماید: « اگر همه ی مردم – از شرق تا غرب- جهان بمیرند ، من از تنهایی هراس نکنم آن گاه که قرآن با من باشد.»

مراتب انس با قرآن :

1- گوش فرادادن و نظر کردن به آیات قرآن

2- تلاوت قرآن

3- درک معانی و مفاهیم قرآن

4- تفسیر قرآن

5- تدبر در قرآن

انس با قرآن :

1- ایمان به قرآن اصلی ترین بخش اندیشه و باور دینی هر مسلمان است.

2 - بی شک تجلی این ایمان در تمامی ابعاد زندگی انسان در گرو انس با قرآن ، پس از ایمان به الهی بودن قرآن است .

3 - انس از مرتبه ی پایین آغاز و تا مراتب بالا ادامه می یابد.

4- لزوماً ورود به یک مرحله تضمین کننده ی صعود به مراحل بعدی نمی باشد.

5 – همانطور که تلاش و جدیت انسان را به مراحل بالای انس می رساند، غفلت نیز آدمی را در مراتب پایین نگاه می دارد.

گوش فرا دادن و نظر کردن به قرآن :

1- نخستین مرتبه ی انس و ارتباط با قرآن «استماع» و توجه به آیات آن است .

2 - « وَ اِذا قُرِیَ القُرآنُ فَاستَمِعُوا لَهُ وَ اَنصِتُوا لَعَلَّکُم تُرحَمُونَ ».

3- «اَنَّ النَّظَرَ فی المُصحَفِ عبادهٌ : نگاه کردن در قرآن عبادت است».

تلاوت قرآن :

1- تلاوت که نوعی ذکر زبانی است، مورد تأکید برخی از آیات قرآن نیز قرار گرفته است.

2 – (( فاقروا ما تیسر من القرآن ؛ هر چه از قرآن میسر می شود بخوانید )).

3- علی(ع) : «کسی که به تلاوت قرآن انس گیرد، جدایی دوستان او را به وحشت نمی اندازد ) .

4-« فَاِذا قَرَاَت القُرآنَ فَاستَعِذ بِالله مِن الشَّیطانِ الرَّجیم ».

5- شایسته است تلاوت قرآن با طهارت ، ترتیل وو صوت نیکو خوانده شود.

درک معانی و مفاهیم قرآن :

1- آنان که قادر نیستند صرفاً با تلاوت آیات معانی قرآن را دریابند باید از ترجمه ی آیات برای آشنایی با مفاهیم قرآن استفاده نمایند.

2- مهم ترین زمینه ی لازم برای گام نهادن در این مرحله آشنایی با زبان عرب است.

3- تلاش برای درک معانی و مفاهیم آیات ، گامی بزرگ برای رسیدن به شناخت جامع تر قرآن است.

تفسیر قرآن :

1- شناخت جامع و منسجم مفاهیم و پیام های قرآن در گرو تفسیر آن است.

2- تفسیر نوعی تلاش فکری است تا مفسر به پیام ها ی قرآنی آگاهی یابد.

3- تفسیر کاری تخصصی است.

4- تفسیر از آن جهت ارزشمند ترین علوم دانسته شده که فرد را به صورت مستقیم با کلام خدامرتبط می کند و ذهن و زندگی انسان را رنگی دیگر می بخشد.

5- تفسیر اگر بر اساس شرایط صورت گیرد باعث می شود تا دیدگاه قرآن را راجع به مسائل مختلف بدانیم.

تدبر در قرآن :

1- انسان با تدبر در آیات از ظاهر آنها گذشته و به عمق مطالب آیات و پیامهای آن پی می برد.

2- «لَو اَنزَلنا هذا القُرآنَ عَلَی جَبَلٍ لَرَایتَهُ خاشِعاً مُتَصَّدِعاً مِن خَشیَهِ الله ».

3- «اَفَلا یَتَدَ بَّرونَ القرآنَ اَم عَلی قُلُوبٍ اَقفالُها».

4- «کِتابٌ اَنزَلناهُ اِلَیکَ مُبارَکٌ لِیَتَدبَّرُوا آیاته وَ لَیَتَذَکَّرَ اُولُوا الاَلبابِ».

5- علی(ع) : «آگاه باشید که قرائت قرآن هنگامی که در آن تدبر نباشد ، هیچ خیری ندارد ».

6- جامع ترین و دقیق ترین درجه ی تدبر در قرآن به پیامبر و عترت پاکش اختصاص دارد.

بخش اول فصل دوم : شناخت ا قرآن

قال علی (ع) (( فی القرآنِ نبا ما قبلَکُم و خبرُ ما بعدکم و حُکمُ ما بینکُم )) (بحار الانوار ج 92)

منبع اساسی دین و ایمان و اندیشه و آنچه به زندگی معنا بخشیده ، قرآن است. قرآن اساس اندیشه دینی ، جهان بینی حق و شریعت اسلامی است.

اقسام شناخت قرآن :

1- شناخت سندی : یعنی اینکه پژوهشگر میزان اعتبار را از نظر اسناد و انتصاب به گوینده ویا نویسنده بررسی می کند( قرآن از این نوع شناخت بی نیاز است ؛ زیرا در صداقت آورنده اش هیچ تردیدی نیست) .

2- شناخت تحلیلی: یعنی اینکه پژوهشگر بر آن است که به مطالب و محتوی کتاب آگاهی یافته و نسبت به هدف ، پیام ، سبک و شیوه برخورد این اثر با مسائل بنیادین شناخت پیداکند( شناخت تحلیلی قرآن اساس و زیر بنای ایمان است ؛ شناختی که در پرتوی تفسیرروشمند این کتاب اسمانی تحقق می پذیرد) .

3- شناخت ریشه ایی: یعنی اینکه پژوهشگر می کوشد که بداند این مطالب و محتوا ، تراوش شده از ذهن پدید آورنده است یا دیگران( شناخت ریشه ای قرآن اگر به درستی صورت گیرد ؛ پژوهشگر منصف و بی طرف را به «اصالت الهی» قرآن رهنمون می سازد).

1- دریافت وحی به طرق گوناگون از جمله (علم حضوری) توسط پیامبر

2- وجود تفاوتی بزرگ میان نزول قرآن و نزول سایر کتب آسمانی

دلایل بی نیازی قرآن از شناخت سندی

3- ضبط و نگه داری آیات قرآن به وسیله نگارش صحیح توسط نویسندگان

4- جنبه ادبی و هنری قرآن (فصاحت و بلاغت)

5- سطح پایین فرهنگ و سواد در جامعه آن روز (که در آن غیر از قرآن کتابی یافت نمی شد.)

فرض های بنیادین در شناخت قرآن

1- توسعه و گسترش اسلام در مناطق مختلف جهان و مواجهه با اندیشه های گوناگون

2- گام نهادن جهان به عصر جدید و در نتیجه سیطره ی علم و فناوری برزندگی بشر

نقش پاره ای از مباحث در شناخت قرآن

1- وحیانی بودن الفاظ قرآن : قرآن در قالب واژه ها بر پیامبر نازل گردیده و پیامبر تنها به عنوان واسطه این پیام را دریافت و بی هیچ کاستی و فزونی ابلاغ نموده است.

2- ابدیت و تغییر

دلایل الهی بودن الفاظ و ساختار ظاهری قرآن :

1- قرآن خود را آشکارا سخن خدا معرفی کرده است .

2- بخشی از اعجاز قرآن به ساختارظاهری متن،سبک بدیع واسلوب منحصر به فرد آن باز می گردد.

3- آیات بسیاری از قرآن به روشنی بر وحیانی بودن الفاظ و ساختار متن عربی قرآن دلالت دارد .

4- تمایز آشکار ساختار ظاهری متن قرآن با سخنان پیامبر (ص) است.

5- عظمت و سنگینی وحی و عدم توان انسان در بوجود آوردن این الفاظ و عبارات

حوزه های مباحث قرآن :

1- روابط انسان با خدا

2- روابط انسان با خودش

3- روابط انسان با طبیعت

4- روابط انسان با سایر انسانها

چگونگی رابطه ی ابدیت و تغییر متوجه تغییرات در دو حوزه ی

1- رابطه انسان با طبیعت است

2- رابطه انسان با دیگر انسانها است

اسرار ماندگاری قرآن در بستر زمان

1- ژرفای نامحدود قرآن

2- پیوند قرآن وعترت

3- اجتهاد روشمند در قرآن

نکاتی درباره ژرفای نامحدود قرآن

1- ژرفای نامحدود یکی از ویژگی های ذاتی قرآن است

2- در روایات از این ویژگی به بطن و بطون یاد شده است

3- برخورداری آیات از این ویژگی موجب تمایز میان متن قرآن و متن های انسانی شده است

4- بطن معنای نهفته در زیر ظاهر آیات قرآن است

5- امام باقر (ع) بطون قرآن را رمز ابدیت قرآن شمرده است

6- اولین و اصلی ترین رمز ماندگاری قرآن در بستر طولانی زمان ژرفای نامحدود آن است

7- قرآن که به ظاهر متنی ثابت است ، به وسیله ژرفای نامحدود همیشه از پویایی برخوردار است

نمونه هایی از ژرفای قرآن

1- ((و اعبدو الله ولاتشرکوا به شیئاً ظاهر آیه : نهی از پرستش بتها.

باطن آیه : توجه به غیر خدا ممنوع است ، زیرا توجه به غیر خدا ، استقلال دادن به او و خضوع در

برابر اوست که این نوعی پرستش است.

2- ((الذی جعل لکم من الشجر الا خضر ناراً فاذا انتم منه توقدون ))

ظاهر آیه : قدرت خداوند بر قرار دادن آتش در درخت سبز و استفاده انسانها از آن برای برافروختن آتش.

باطن آیه : یکی از کارهای مهم گیاهان ((کربن گیری)) از هوا و ساختن ((سلولز نباتی)) است.

نکاتی درباره پیوند قرآن و عترت

1- به منظور تفسیر قرآن ، نخستین و اصلی ترین سازوکار ، پیوند قرآن و عترت است.

2- حدیث ثقلین از جمله روایاتی است که شیعه و سنی به تواتر آن را نقل کرده اند.

3- امام علی (ع) قرآن را منهای عترت ، کتاب صامت می خواند.

4- با تشریع اصل امامت ودر پرتو پیوند قرآن و عترت ، آیات صامت وحی به نطق در می آیند

ثمرات پیوند قرآن و عترت

1- تبیین و تفسیر صحیح آیات قرآن متناسب با نیازها و مسائل جدید مسلمانان و جامعه

2- آموزش شیوه ی صحیح برای دستیابی ضابطه مند به مفاهیم وحی در غیاب عترت

3- رهبری سیاسی جامعه ی اسلامی که خود دو ره آورد ارزشمند را به دنبال دارد.

4- تأمین حضور همیشگی" انسان کامل " در میان آدمیان.

دو ره آورد ارزشمند رهبری سیاسی جامعه ی اسلامی :

1- رهبری سیاسی اهل بیت به تبیین دقیق و کاربردی بخش بزرگی از آیات قرآن می انجامد. آن هم آیاتی که ناظر به شئون مختلف جامعه ی دینی است

2- رهبری سیاسی اهل بیت رهنمود های قرآنی را برای ساختن جامعه ی الهی و ارزش محور، در کمال دقت و اطمینان به کار می گیرد.

نکاتی درباره اجتهاد روشمند در قرآن

1- قرآن از اصل اجتهاد به ((تفقه در دین)) یاد کرده ومـؤمنان را نیز به آن ترغیب نموده است.

2- ((تفقه)) فقیه کسی که در طلب چیزی باشد به گونه ای که در آن تخصص یابد

3- گام نهادن در عرصه اجتهاد بدون برخورداری از شرایط لازم ((تفسیر به رأی )) شمرده می شود

4- تأکید قرآن بر تعقل و تفکر تدبر ، همگی از اهمیت اجتهاد در حیات جاودانه قرآن حکایت دارد

بخش اول فصل سوم : تفسیر قرآن

دو عنصر مهم در آغاز بعثت پیامبر (ص)

1-رشد و بلوغ فکری انسان این عصر و عبور از دوره ی طفولیت

2- نزول معارف بلند و ناب الهی در قالب کتاب آسمانی قرآن

نکته 1: عشق ورزی به ساحت قرآن و بهره مندی ازهدایت های آن درگرودرک وفهم صحیح آیات قرآن است و این مهم جز در پرتو ((تفسیر روشمند)) قرآن میسر نمی گردد .

نکته 2:دانش تفسیر در اصطلاح اندیشمندان دینی به دانشی گفته می شود که به کمک آن ، مفاهیم و معارف قرآن آشکار و دستورها ، پندها و حکمت های آن استخراج می گردد.

شیوه های نگارش تفسیر قرآن

1- تفسیر ترتیبی : مجموعه آیات قرآن به ترتیب آیه به آیه مورد شرح و تبیین قرار می گیرد.

2- تفسیر موضوعی : ابتدا جمع آوری آیات مربوط به یک موضوع معین ، سپس شرح واستخراج و جمع بندی معارف و مقاصد هر یک از آیات

اصلی ترین روشهای تفسیری

1- روش تفسیر نقلی:درتفسیرهرآیه فقط به نقل آیات دیگر،روایات،اقوال وآراء صحابه پیامبر و تابعین پرداخته می شود.

2- روش تفسیر اجتهادی : مفسر بر پایه اندیشه ورزی و استدلال روشمند به کار خود می پردازد.

دلایل نیازمندی قرآن به تفسیر

1- بیان اصول و کلیات

1- قرآن بسیاری از معارف هدایت بخش خود را در قالب اصول و قواعد کلی عرضه نموده است.

2- بیان معارف قرآن در قالب اصول و قواعد کلی ازیک سو متن قرآن رافراتر از زمان و مکان خاص قرار داده و از دیگر سو راهیابی به فروعات و جزئیات آن را به تفسیر روشمند وانهاده است .

2- به کار گیری سبک خاص در بیان مطالب

1- مجموعه مطالب و پیام ها ی مربوط به یک موضوع،دریک آیه یاسوره ویادرجزء معینی ازقرآن به گونه ای متمرکز آورده نشده است.

2- مطالب مربوط به یک موضوع مشخص را باید در لابلای آیات و سوره های متعدد کاوید و سپس به جمع بندی آنها پرداخت.

3- معرفی جهان های فرا طبیعی

تصویری که قرآن از هستی و موجودات آن پیش روی انسان می نهد ، به مراتب گسترده تر و پیچیده تر از آن چیزی است که در قلمرو حواس محدود و جزئی نگر بشر قرار دارد.

4- ژرفای نا محدود

1- برای قرآن ظاهری است و باطنی ، و برای باطن آن نیز باطن دیگری است تا هفت بطن.

2- اساسی ترین رمز ماندگاری قرآن در بستر متحول زمان ، ژرفای نامحدود آن است.

5- جهان شمولی و ابدیت

1-اندیشه جهانی وجاودانه بودن فروغ هدایت قرآنی،ازاصول بنیادینی همه مسلمانان است.

2- ((وما هو الا ذکر للعالمین)) ((و این کتاب الهی جزء ذکر برای جهانیان چیز دیگری نیست))

6- فصاحت و بلاغت بی نظیر

1- قرآن برای بیان معارف و معانی خود ، از بیشترین ظرفیت الفاظ و جملات بهره جسته است.

2- راهیابی صحیح به معارف نهفته در قرآن ، مستلزم خردورزی بسیار است.

7- اشاره ها و نشانه ها

دستیابی به مفاهیم نهفته در اشارات آیات قرآن ، در گرو بررسی عالمانه آیات وحی و تدبر درآنها از یک سو و برخورداری از دانش های تاریخی و تجربی و اخلاقی از سوی دیگر است.

نکاتی پیرامون تفسیر روشمند

1- شناخت صحیح و جامع مفاهیم و معارف قرآن در گرو تفسیر روشمند قرآن است.

2- چنین تفسیری هنگامی میسر است که مفسر از شرایط لازم برای تفسیر برخوردار باشد.

3- چنین تفسیری هنگامی میسر است که منابع تفسیر دارای اصالت لازم باشند.

4- شناخت تفسیر روشمند نقش اساسی در شناخت تفسیر صحیح قرآن از تفاسیر ناصواب دارد.

5- بی توجهی به تفسیر روشمند صحیح قرآن سبب زیان رسیدن به مسلمانان شده است

شرایط مفسر:

1-آشنایی بازبان وادبیات عرب :که مستلزم فراگیری علم لغت ، صرف و نحو ، معانی و قرائت است

2- شناخت اسباب نزول : حوادث ، وقایع و پرسشهایی است که در عصر نزول وحی رخ داده است

3-آگاهی ازروایت ، سنت و سیره پیامبر(ص)واهل بیت(ع)که مرجع شناخت بسیاری از فرایض است

4- شناخت علوم قرآنی : که به منزله ی ابزاری است که فهم روشمند معارف قرآن را هموار می کند

5- پرهیز از پیش داوری : فضای ذهن مفسر پیش از تحقیق نباید در اشتغال دیدگاههای دیگر باشد

6- جامع نگری:دستیابی به مقاصد وحی مستلزم نگرش جامع وتحقیق همه جانبه درآیات قرآن است

7- اطلاع و آگاهی از آثار پیشینیان : آگاهی از سخنان صحابه و مطالعه آثار برجای مانده از مفسران

8- آگاهی از علم منطق : که فکر را از خطا در امان و به حکمت و برهان رهنمون سازد .

9- آگاهی از سایر علوم: علوم انسانی و تجربی مفسر را در فهم عمیق تر قرآن یاری می دهد

10- رعایت دور اندیشی و احتیاط معقول : دقت و احتیاط معقول در اندیشه ورزی و تفسیر قرآن

نکاتی درباره تفسیر به رأی

1- اندیشمندان قرآنی ، تفسیر بی ضابطه ی قرآنی را ((تفسیر به رأی )) نام نهاده اند

2- تفسیری که مبنای آن تنها نظر شخصی مفسر باشد نه ملاک های دیگر

3- پیامبر فرمودند : (( هرکس در قرآن با رأی خود سخن بگوید ، به یقین کافر شده است ))

4- تفسیر بدون مراجعه به کتاب ، سنت و عقل تفسیری ناصواب است

5- اندیشمندان قرآنی همواره مردمان رااز تفسیر به رأی برحذر داشته اند

6- تفسیر صحیح آن است که در آن روایات ، شأن نزول ، قواعد تفسیر و ... لحاظ شود

عمده ترین عوامل تفسیر به رأی

1- تکیه بر حدس و گمان شخصی در تحلیل معنای آیات

2- گرایش ها و بغض های شخصی ، فرقه ای ، مذهبی و کلامی

3- علم زدگی و تکیه بر فرضیه های علمی بدون توجه به اصول تفسیر صحیح قرآن

بخش دوم فصل اول : خدا در قرآن

در آمد :تلقی و دریافت ما از سیمای خداوند ، توجیه گر نوع رابطه ای است که با او برقرار می کنیم

اسماء و صفات خداوند در یک نگاه : (( و لله الاسماء الحسنی فادعوه بها ))

برخی از اسماء و صفات خداوند در قرآن

1- " الله" : ذاتی که جامع همه کمالات است و آن کمالات را به طور مطلق دارد

2- " واحد" : ذاتی که اجزایی ندارد و شبیه و مانند ی برای او نیست

3- "متکبر": او شایسته بزرگی است . چیزی برتر از او نیست

4- "شهید": او شاهد و حاضر در همه جا است

5- "دیان": او بندگان را در برابر اعمالشان جزا می دهد .

6- "محیط": او به همه اشیاء آگاهی و احاطه دارد.

7- "قدیر": کسی که بر همه چیز توانا است .

نکاتی درباره ی صفت خالقیت:

1- باید برای هستی خالقی تصور کرد که همه ی صفات والا ویژه ی او باشد

2- خالق نباید دارای هستی عاریه ای و موقت باشد .

3- در برخی موارد خالق بودن خدا پایه ی معارف و اوامر الهی قرار گرفته است .

عرصه پروردگار :

1- تکوینی : لوازم رشد طبیعی موجود تحت تربیت فراهم می شود و مربی ابزار بالندگی لحظه به لحظه ی او را در عرصه ی حیات تقدیر کرده ، سرانجام او را به شکوفایی می رساند .

2- تشریعی : قوانین و مقررات لازم برای تکامل موجود مختار در اختیارش نهاده می شود و او را تا رسیدن به شکوفایی راهبری می کند .

آفریدگاری ، نقطه ی آغازین معرفت :

1- پیامبر (ص) در آغاز مامور شد تا پروردگارش را "هستی آفرین" بخواند .

2- به نظر جمعی از مفسران امر به خواندن " اقرا " امر به خواندن بر مردم است .

3- قران بر انحصار " آفرینش" به خداوند متعال اصرار دارد .

پردازش ، اندازه گیری و هدایت

1- آفریننده ی هستی ، اجزای هر موجود را در جایی قرار داده که بهتر از آن تصور نشود .

2- تسویه در آفرینش هر یک از موجودات متصور است .

3-خداوندهرعضوی را در جایی نهاده که اگر در جای دیگر بود کارایی اش هرگز به این اندازه نبود

4- تقدیر هر چیزی عبارتست از تدبیر مخصوص آن .

5- هر موجودی خلقتی به خصوص ، صورتی خاص و سیر زندگی و رشد تکاملی ویژه ای دارد

6- هدایت یعنی نشان دادن راه گذر از وضع موجود تا رسیدن به وضع مطلوب .

نکته ها:

1-از نظر قرآن امکان شناخت آغاز هستی وجود دارد.

2-ازنظرقرآن باسیردرآفاق ومطالعه درزمین (گاهواره ی موجودات)ت می توان آغازهستی را شناخت

3-همه اقرار دارند که آفریدگار هستی خداوند است .

4-آیات قرآن بیانگرآن است که مطالعه درنظام جهان انسان را به بیهوده نبودن رهنمون می سازد .

5-حق عبارتست از وجود واقعیاتی در خارج از ذهن .

ربوبیت :

1- قرآن کریم خداوند را تنها پروردگار انسان و تمام موجودات عالم می داند .

2- " رب" در لغت به معنای اصلاح شیء و اقدام به تامین مصالح آن است .

3 - قرآن خداوند را صاحب اختیاری مطلق و اصلاح گری کامل ترسیم می کند .

مربی انسان کیست ؟

1- تعبیر"هذا ربی"توسط ابراهیم(ع) بیانگر تدبیرواداره ی امور من به آن بستگی دارد.

2- توحید خالص آن است که به سوی پروردگار و آغازگر هستی روی کنیم .

3- پردازش ، اندازه گیری ، هدایت تکوینی و تشریعی همراه و ملازم با آفرینش هستند .

4- پردازش ، اندازه گیری و هدایت تکوینی و تشریعی جلوه هایی از پروردگاری خداوند هستند

5- مخلوقات همیشه در محضر خدایند و ظهور خود را از او دارند .

از نظر ابراهیم (ع) پروردگار باید دارای چهار صفت باشد :

1- اثر بخش باشد

2- اثر بخشی او دائمی باشد .

3- موجودات اثرپذیر در محضرش باشند .

4- تاثیراتش عمیق تر از دیگر موثران باشد.

پروردگار انسان ، همان پروردگار هستی

1-عبارت"و الشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره " به راز صاحب اختیاری پروردگار اشاره دارد.

2- کسی که آفریننده ی پدیده ها است ، مدبر و پروردگار آنها نیز هست.

3- جهان همانطور که در حدوثش نیازمند به خدا است در تدبیر و اراده اش نیز به او نیازمند است

دانش گسترده ی خداوند

1- در قرآن کریم ، علم خداوند پایه ی بسیاری از دستورها ، تحولات و ... قرار گرفته است .

2- خداوند در پاره ای از موارد علم را نزد خود نگاه می دارد.

3- آیات قرآن علم الهی را بن مایه ی تربیت انسانها دانسته است .

عالم ، محضر خداوند

1- موجودات دوام افاضه ی وجود را از سوی واجب الوجود لازم دارند .

2- آفرینش امری مستمر است .

3- "جهر" به ظهور کامل یک پدیده در برابر چشم یا گوش اطلاق می شود .

4- لطیف بودن خداوند نیز به علم خداوند به اسرار دقیق و ظریف آفرینش اشاره دارد .

قدرت بی پایان پروردگار:

1- یکی از مهمترین مباحث صفات کمال و جمال خداوند مسئله ی قدرت است .

2- یکی از ثمرات تدبیر در امر آفرینش جهان درک قدرت خداوند است .

3- ملک و پادشاهی نامحدود ، دلیل قدرت خداوند است .

4- آفرینش ، مرگ و زندگی دلیل بر قدرت نامحدود خداوند است .

غلبه ی قدرت الهی

1- قهر به معنای غلبه و ذلیل کردن است . از این رو قاهر یعنی غالب

2- در برخی از منابع قهر و غلبه را متفاوت دانسته اند .

3- قهر نوعی غلبه و پیروزی است ، آن سان که طرف مقابل نتواند مقاومتی نشان دهد .

4- هیچ موجودی توان مقاومت در برابر قدرت خداوند را ندارد .

5- ممکن است شخص غالب بعد از مقاومتهایی ، بر طرف مقابل پیروز گردد.

بخش دوم فصل دوم : جهان های دیگر

جهان به دو بخش شهودو غیب تقسیم می شود که خود نیز بترتیب ذیل تقسیم می شوند:

تقسیمات گوناگون جهان :

1- " ناسوت" جهان مادی ، یا طبیعت و عالم ملک .

2- " شهود" این جهان با حواس ظاهری قابل درک است که همان عالم ناسوت است .

3- "لاهوت" (جهان غیب)

4- "مجردات" (جهان غیب)

5- "ملکوت" (جهان غیب)

6- "برزخ" (جهان غیب)

7- قیامت (جهان غیب)

عالم لاهوت :

1- یکی از عوالمی که به حکم برهان نیز ثابت گردیده عالم الوهیت است .

2- ذات واجب الوجود مستجمع جمیع صفات کمالی است.

3- ذات پروردگار به تنهایی خود عالمی است و از سویی عظیم ترین عوالم نیز هست.

4- ذات حق محیط بر همه ی عوالم پایین تر است .

ارزش یقین به عالم لاهوت :

1- از مهم ترین آثار یقین به عالم لاهوت بزرگ شدن خدا و کوچک شدن دیگران در دل است .

2- یقین گرانبهاترین نعمتی است که خداوند به بندگان عنایت می کند .

3- انسانی که حکمت جهان را مشاهده می کند دیگر نام لذتهای جهان را لذت نمی نهد

4- اگر انسان به مقام یقین برسد خداوند را به خاطر خود او می پرستد

5- عبادت راه تحصیل یقین است .

دلایل عدم ساقط شدن عبادت با رسیدن به مرحله یقین

1- پیامبر (ص) با اینکه بالاترین درجه ی بصیرت را دارا بود تا واپسین لحظات عمر خود به عبادت پرداخت و حتی اندکی سستی در عبادت نکرد.

2- ترک عبادت موجب سقوط انسان از مراحل یقین خواهد بود .

3- مراتبی از یقین تنها پس از مرگ حاصل می شود .

عالم ملکوت

1- این عالم بالاتر از عالم طبیعت و پایین تر از عالم فرشتگان و عقول مجرده ی محض است .

2- این عالم از قوه حرکت ، زمان و مکان مجرد است اما از ابعاد مجرد نیست .

3- عالم ملکوت جسمانی است اما مادی نیست.

4- ملکوت عالم نسبت به جهان ، نظیر قدرت روح انسان بر اندام او است .

5- ملکوت در اصل از ریشه ی ملک بر وزن حکم به معنای حکومت و مالکیت است .

6- منظورازملکوت درقرآن ،قدرت،حکومت مطلق خداوندبر سراسر عالم هستی و تدبیر جهان است 7- ملکوت همان وجود اشیاء است از جهت انتساب و قیامی که به خدای سبحان دارند .

رابطه ی دیدن ملکوت با پدیده تعیین

1- خداوند از طریق نشان دادن اشیاء و از جهت استناد آنها به وی خود را به ابراهیم(ع) نشان داد.

2- بر پایه ی برهان خالقیت ، تنها کسی که آن سوی استناد اشیاء قرار می گیرد خداوند است.

3- در مطالعه آسمانها و زمین از این جهت که منتسب به قدرت و حاکمیت کامل پروردگار

است باید موجودات عالم از آن جهت که مخلوق خدایند مورد مطالعه قرار گیرند .

4- مجاهدان در راه خدا از راه تقویت و عبادت به عالم ملکوت متصل می شوند .

5- مطالعه درباره ی ملکوت آسمانها و زمین و خلقت اگر به مانعی بر نخورد بهترین وسیله برای ایمان به خدا است .

عالم برزخ

1- در تعبیرات قرآنی ، عالم غیب انواعی دارد که یکی از آنها عالم برزخ است .

2- برزخ به معنی چیزی است که میان دو شیء حایل می شود .

3- برزخ ، به هر امری اطلاق می شود که در میان دو چیز یا دو مرحله قرار گیرد .

4- با جدا شدن روح از بدن و پیش از قیامت در عالم برزخ قرار می گیرد

5- مراد از برزخ عالم قبر یا عالم مثال است .

6- ارواح در عالم برزخ وارد بدن های مثالی می شود .

7- در این عالم فرصت شفاعت وجود ندارد.

عالم قیامت

1- ایمان به این عالم پس از اصل توحید مهم ترین اصلی است که قرآن از آن یاد کرده است .

2- قران با هفت برهان وقوع قطعی معاد را به اثبات رسانیده است (فطرت – حکمت – عدالت – هدف و حرکت – رحمت – وحدت – بقاء روح )

3- نزدیک به یک پنجم قرآن از روز قیامت سخن گفته است .

4- از دیگر عوالمی است که بخشی از غیب شمرده شده است .

آثار زیانبار انکار جهان آخرت :

1- زینت اعمال و کوری باطن : ایمان نداشتن به آخرت سبب تزئین اعمال بد انساندر نظر آدمی می شود .

2- عدم فهم عمیق و بی علاقگی به شنیدن معارف قرآن : کسی که به عالم آخرت ایمان

نداشته باشد قدرت فهم عمیق قرآن را ندارد و حوصله ی شنیدن آیات را ندارد .

3- غوطه ور شدن در گناهان : سستی و شانه خالی کردن از وظایف دینی ، از جمله آثار

ایمان نداشتن به آخرت می باشد .

برخی از تاثیرات یادآوری آخرت:

1- دستیابی به مقام اخلاص: خالص یعنی عاری از عیب و آلودگی و حقیقت اخلاص نیز بیزاری و دوری جستن از هر چیز خدا است .

2- استقامت و انجام عمل صالح : برخی مفسران گفته اند که مراد از " اَّلذِینَ یَظُّنِونَ اَنَّهُم مُلاقُوا اللهِ " گروه خالصی است که به ملاقات خدا یقین داشتند

بخش دوم فصل سوم : اهداف آفرینش

هر چیزی چهار علت فاعلی ، مادی ، صوری و غایی دارد . مقصود از هدف در اهداف آفرینش همان علت غایی یا نهایت هر چیز در مسیر حرکت خویش است .

سه روش قابل استفاده در بررسی و شناخت اهداف آفرینش :

1-روش عقلی

2-روش تجربی

3-روش وحیانی

اهداف آفرینش جهان :

1 - خلقت جهان برای انسان : آیاتی از قرآن بیانگر آن است که نعمت های گوناگون، همه مسخر انسان است تا منافع آنها برای رسیدن به سعادت بهره جوید .

2- دانش افزایی بشر:آیاتی از قرآن بیانگر آن است که هدف از آفرینش آسمانها و زمین (جهان) علم و بالارفتن آگاهی انسان (نسبت به خداوند) است .

3- معاد و عدالت : نظام آفرینش بر پایه حق و عدل است و جهان نیز باید به هدف خود برسد .

اهداف آفرینش انسان :

1- آزمایش : هدف از زندگی و مرگ آزمایش انسان و هدف این آزمون نیز "حسن عمل " است.

2- عبادت : هدف از آفرینش انسان عبادت (انجام تمام دستورهای الهی) است .

3- رحمت : هدف از افرینش انسان ، رحمت که همان هدایت الهی است می باشد .

4- ملاقات الهی : هدف سیر و غایت تلاش های انسان پروردگار و ملاقات او است .

آزمایش :

1 - خدا همواره انسان را با مشکلاتی می آزماید تا افراد شکیبا را مشخص سازد .

2 - مرگ به معنای نابودی نیست بلکه انتقال از مرحله ای به مرحله دیگر در آغاز زندگی جدید

3- هدف از آزمایش آن است که آشکار گردد کدام یک از انسانها اعمال نیکوتری انجام می دهند . عبادت :

1- عبودیت اظهار آخرین درجه ی خضوع در برابر معبود است .

2- عبادت تنها نماز و روزه و ... نیست ؛ هر کاری که با نیت الهی صورت گیرد عبادت است .

3- معرفت و علم مقدمه هر عبادت به شمار می رود .

4- هدف از آفرینش ، عبادت جنس انسان است .

رحمت :

1- هدف آفرینش انسانها رحمت الهی است

2- وحدت مظهر رحمت الهی است .

3- رحمت آزادی اراده و اختیار انسان است .

4- رحمت همان هدایت الهی است .

ملاقات الهی :

1- تلاش انسان هدفدار و در حال حرکت و مسیر است .

2- هدف سیر و غایت تلاش های انسان پروردگار است .

3- شهود باطنی و لقای شهودی پروردگار ( حضور در صحنه ی رستاخیز )

4- رنج انسان هنگامی تمام می شود که با خدای خویش یا نتایج اعمال نیکش ملاقات کند .

بخش دوم فصل چهارم : اهداف آفرینش

در برخی از آیات هدف از آفرینش آسمانها و زمین " آگاهی و علم انسان " معرفی شده است

تقسیم علوم بر اساس روش.

1- علوم تجربی ( 1- طبیعی - 2- انسانی)

2- علوم عقلی

3- علوم نقلی

4- علوم شهودی

کاربردهای علم در قرآن:

1- علم به معنای خاص یعنی الهیات : قرآن کریم هدف آفرینش جهان را آگاهی انسان به علم

و قدرت الهی معرفی می کند .

2- علم به معنای عام : منظور مطلق علم و دانش است که شامل همه ی اقسام علم مفید می شود

اشارات علمی قرآن

1- اشارات علمی اعجاز آمیز قرآن

2- اشارات علمی شگفت آور قرآن

3- اشارات علمی اندیشه ساز قرآن

اشارات علمی اعجاز آمیز قرآن

1- نیروی جاذبه : احتمال دارد نیروها یا ستون ها ی متعددی بین کرات آسمانی باشد .

2- حرکت خورشید : این موضوع بر خلاق تصورات رایج در محافل علمی عصر نزول بوده است

3- زوجیت : زوجیت مخصوص همه موجودات است

4- لقاح : زایا کردن گیاهان و ابرها توسط بادها

5- چینش مراحل آفرینش انسان : مراحل زندگی انسان پانزده مرحله است .

اشارات علمی شگفت آور قرآن

1- آغاز جهان و چگونگی پیدایش آن : نظریه ی انفجار بزرگ (مهبانگ)

2- حرکت زمین : حرکت های متعدد زمین

3- پیدایش حیات از آّب : اصل هستی از آّ است .

4- ممنوعیت شرابخواری و اعلام زیانها : پیش از اسلام این کار عادت بشری بود

اشارات علمی اندیشه ساز قرآن :

برخی از آیات قرآن انسان را به تفکر در خلقت جهان فراخوانده است . این گونه آیات زمینه ی رشد علمی بشر را به ویژه در علوم تجربی فراهم می سازد و اندیش ورزان به آفرینشگر جهان پی می برند و سپاسگذاری می کنند .

بخش دوم فصل پنجم : قرآن و بهداشت روانی

درآمد : فشار روانی را " بیماری تمدن جدید" نام نهاده اند .

بهداشت روانی

1- حالت رفاه کامل جسمی ، روانی و اجتماعی ، نه اینکه تنها بیماری نمی باشد

2- سلامت فکر و منظور نشان دادن وضع مثبت و سلامت روانی

فشار روانی

1- چیزی که از خارج بر فرد تحمیل شود و ناراحتی های جسمانی و روانی در پی داشته باشد .2- اضطراب یک حالت احساسی – هیجانی است .

بخشی از آشکارترین بازتابهای فشار روانی

1- ایجاد اختلال در تفکر صحیح و عاقلانه

2- خستگی و عدم انعطاف در نگرش و بینش

3- پرخاشگری نابجا و تحریک پذیری

4- انزوا و ترک بستگان

5- افراط در خوردن ، کشیدن سیگار و نوشیدن مشروب

شفا بخشی قرآن :

نخستین کاری که قرآن برای انسانها انجام می دهد ، پاکسازی درون او از انواع بیماریهای فکری ، اخلاقی و اجتماعی است (نجات از انحطاط)

شفا بخشی قرآن از دیدگاه امام علی (ع):

( . . . . . قرآن درمان بزرگترین دردهاست : درد کفر ، نفاق ، گمراهی و ضلالت ))

راهکارهای قرآن کریم برای مبارزه با بیماریهای اجتماعی

1- دانش افزایی

2- عدالت محوری

3- تعدیل ثروت

4- سفارش به امانتداری و رعایت عهد و پیمان

5- دعوت به وحدت

6- فراخوان به صلح و پرهیز از جنگ (جز در موارد ضروری)

7- سالم سازی محیط با امر به معروف و نهی از منکر و مبارزه با فساد

8- دفاع از حقوق زنان

راهکارهای قران کریم برای مبارزه با بیماریهای اخلاقی ، روحی و روانی :

1-ترک نفاق و در پیش گرفتن اخلاص : نفاق یعنی دو چهره و دو شخصیت از خود نشان دادن .

2-پرهیز از ترس و ترغیب به شجاعت در امور : قرآن مردم را دعوت می کند که از دیگران نهراسند بلکه دشمنان خدا را به هراس افکنند .

3-دعوت به آرامش و امنیت : قرآن کریم راه رسیدن به آرامش را ذکر خدا دانسته و وعده ی آن را به مومنان داده است .

4-دوری از تکبر و دعوت به فروتنی : قرآن مردم را به فروتنی فراخوانده تا بهداشت اخلاقی و روانی آنان تحقق یابد .

5-ترک دنیا پرستی و روی آوردن به انفاق و ایثار : مادی گری بی حد و مرز از عوامل بیماریهای روانی است .

6-دوری از شهوت پرستی و در پیش گرفتن اعتدال در امور ، قرآن انسان را به ازدواج و اعتدال در امور تشویق می کند .

برخی از مهمترین عوامل فشار روانی :

1=بر هم خوردن تعادل حیاتی بدن که این عامل باعث آن می شود ، خستگی ، ناخوشی ، استرس و بیماری مزمن .

2-نقش سازمانی(موقعیت شغلی ، منزلت اجتماعی و پیشرفت حرفه ای )

3-بحران های خانوادگی (طلاق ، سوگ همسر ، سوگ فرزند و مسائل اقتصادی خانواده)

4-محیط (آلودگی صوتی ، آلودگی هوا ، قوانین و مقررات انعطاف ناپذیر ، مهاجرت)

5-سیاست ، شامل فشارهای روانی سیاستمداران (عطش قدرت ، فشار کاری و ... ) ، رابطه ی سلطه گر و سلطه پذیر (احساس نابرابری) جنگ روانی (شایعه پراکنی و ...) و بحران های سیاسی و اقتصادی .

6-باورهای اعتقادی و دینی (فشار مسئولیت و تکلیف ) و نیز ترس از مرگ

7-احساس خلاء اخلاقی

8-احساس خلاء معنوی

9-شخصیت

10-تردید و دو دلی

قران به دو طریق جان های آدمیان را شافی است (پیشگیری – درمان )

1-گاه قرآن از بیماریهای روحی و روانی ، اخلاقی و اجتماعی جلوگیری کرده بدین طریق بهداشت روانی انسان را تامین می کندو این پیشگیری اولیه از بروز فشارهای روانی جلوگیری می کند .

2- گاهی قرآن به درمان بیماریها می پردازد که این خود پیشگیری ثانویه است

راهکارهای تامین بهداشت روانی

1- راهکارهای معرفتی برای تامین بهداشت روانی

2- راهکارهای رفتاری برای تامین بهداشت روانی

3- راهکارهای عاطفی تامین کننده بهداشت روانی

4- راهکارههای تامین بهداشت روانی در حوزه اجتماع

راهکارهای معرفتی برای تامین بهداشت روانی :

1-وحدت شخصیت انسان و رابطه ی آن با توحید قرآنی : پژوهش ها نشان می دهد که اساسی ترین و مهمترین مسئله در شخصیت سالم ، وحدت روان و تعهد مذهبی است در بین سیستمهای ارزشی ، مذهب بالاترین قابلیت برای ایجاد وحدت شخصیت را دارا است .

2-نقش ایمان در بهداشت روانی : " الذین آمنوا و لم یلبسوا ایمانهم بظلم اولئک لهم الا من و هم مهتدون " این آیه را از شاخص ترین آیات مربوط به آرامش روانی دانسته اند .

3-ممنوعیت یاس و ناامیدی در قرآن و تاثیر امید در کاهش افسردگی : در قرآن ، ناامیدی کاری کفر آمیز تلقی شده است ، از این رو یاس از رحمت الهی از گناهان کبیره به شمار می آید .

4-تاثیر هدفمندی و معناداری زندگی در بهداشت روانی : گاه از معناجویی و معناداری زندگی انسان و هدفمندی آن با عنوان (( حس انسجام )) یاد می شود.

5-اصل قضا و قدر تصادفی نبودن رویدادها (توحید افعالی): خداوند بر اساس حکمت و مصلحت ، کارها را سامان داده و خیر و خوبی انسانها را می خواهد و مشکلات نیز برای امتحان و رشد آنها است .

6-تاثیر اعتقاد به معاد و نگاه مثبت به مرگ در بهداشت روانی : قرآن کریم از مرگ با عنوان " توفی" یعنی گرفتن کامل جان انسان یاد می کند بدین مفهوم که مرگ نابودی نیست .

7-رابطه ی توکل با بهداشت روانی : توکل به معنای آماده سازی مقدمات کار و تلاش کامل و سپس تکیه و اعتماد بر قدرت بی کران الهی است .

عواملی که نقش مهم تری در بیماریهای روانی ایفا می کنند :

1- مادی گرایی بی حد و مرز

2- عدم درک فلسفه ی شداید و مصائب

3- تصور مرگ و نیستی

4- عقده های روانی

5- اختلال در عزت نفس

راهکارهای رفتاری برای تامین بهداشت روانی :

1- ارتباط با منبع قدرت معنوی

2- قوانین بازدارنده برای تامین بهداشت

3- قوانین کنترل کننده ی شهوت برای تامین بهداشت روانی

4- عوامل ایجاد کننده ارتباط یا قدرت معنوی :

عوامل ایجاد کننده ارتباط با قدرت معنوی

1- یاد خدا : " الا بذکر الله تطمئن القلوب " دل فقط به یاد خدا آرامش می گیرد و دل به هیچ چیز دیگری آرام نمی گیرد .

2- دعا : به هنگام دعا نوعی رابطه ی عاطفی بین انسان و خدا برقرار می شود

3- نماز : نمازی که با آگاهی و عشق ، خشوع و اخلاص خوانده شود موجب قرب الهی می گردد.

4- قرائت قرآن و تاثیر آن در کاهش اضطراب : قرآن آهنگی دل نشین دارد و تلاوت آن بر جان آدمی می نشیند و به او آرامش می دهد .

5-روزه : بر اساس پژوهشهای ، روزه داری به گونه ای معنادار باعث کاهش علائم اضطراری ، بهبود در عملکرد اجتماعی و کاهش افسردگی شده است .

قوانین بازدارنده برای تامین بهداشت روانی

1- ممنوعیت خود کشی : " و لا تقتلوا انفسکم : و خودتان را مکشید "

2- خود کشی نه تنها جایز نیست بلکه گناه کبیره ای است که انسان را به دوزخ می کشاند .

قوانین کنترل کننده شهوت برای تامین بهداشت روانی :

حجاب : هنگامی که بانوان با حجاب باشند زمینه رشد مفاسد اجتماعی کمتر می شود. (رعایت آن برای مردان و زنان ضروری است)

ممنوعیت انحرافات جنسی : 1- زنا 2- لواط 3- استمناء (خود ارضایی)

سه ره آورد مهم حجاب

1- پاک کننده و رشد آور است

2- نشانه افراد با عفاف است و آنها را به جامعه معرفی می کند .

3- از آزارهای افراد شهوت ران جلوگیری می کند .

راهکارهای عاطفی تامین کننده بهداشت روانی

1- محبت به پدر و مادر وصله ی رحم (گسترش نظام حمایت خانواده)

2- سفارش به صبر و بالارفتن سطح مقاومت

3- توبه

راهکارهای تامین بهداشت روانی در حوزه ی اجتماع :

1- حمایت اقتصادی از اقشار آسیب پذیر

2- حمایت از یتیمان

3- حمایت اقتصادی و روانی از بیماران روانی و عقب ماندگان ذهنی

4- انسان مامور به وظیفه است ، نه نتیجه

5- حسن ظن به مردم " ان بعض الظن اثم "

6- ازدواج ، زمینه ساز بهداشت روانی فرد و جامعه

7- سالم سازی اجتماع با مسئولیت پذیری همگان (امر به معروف)

بخش دوم فصل ششم : سنت های الهی

سنت در لغت به معنای سیره و روش است .

دو عنصر معنایی در مفهوم واژگانی سنت

1- راه و طریق 2- دوام و استمرار

نکته : به راه و روشی که دوام ندارد نمی توان سنت گفت .

تعاریف مختلف سنت الهی

1- احکام ، فرمانها و نواهی خداوند .

2- منش استوار الهی

3- منش حکیمانه و شیوه ی اطاعت الهی

4- روش الهی که – همانند ریزش پیاپی آب از آسمان – در اجتماع بشری جاری است

5- آن بخش از تدبیر و سازماندهی که استمرار و تکرار و از سویی غیر قابل تبدیل و تحول است

تقسیم بندی سنت های الهی

سنت های ناظر به هستی و نظام تکوین مانند قانون هدایت تکوینی .

سنت های مربوط به انسان و نظام انسانی نظیر سنت امتحان و امداد

سنت های حاکم بر نظام تکوین و نظام انسانی مانند سنت تدریج و قانون علّیت

سنت های مربوط به انسان و نظام انسانی

1- سنت های الهی که منحصر به مومنان صالح است نظیر سنت هدایت خاص

2- سنت های الهی که به کافران و فاسقان اختصاص دارد ، مانند سنت مکر ، املا و استدراج

3- سنت های عالم فراگیر که هر دو دسته ی مومنان صالح و کافران فاسق را در بر می گیرد .

ویژه گیهای سنت های الهی :

1) هدفمندی

الف- صلاح خواهی : خداوند هرگز برای بندگان خود شر و بدی را اراده نکرده است

ب- کمال خواهی : خداوند در مجموع قوانین خود ، کمال انسان را لحاظ کرده است

2) سازواری : سنت های الهی را نباید با قوانین حکومت ها در عرصه های مختلف مقایسه کرد

3- فراگیری : تمام سنت های خداوند در سرتاسر گیتی بدون هیچ تفاوت و کم و کاستی تحقق خواهد یافت

4- ثبات و ماندگاری : سنت های خداوند از آغاز آفرینش تا فرجام هستی بدون هیچ دگرگونی اجرا خواهد شد

نتایج بررسی سنت ها :

1- در سرتاسر گیتی و در فراخنای تاریخ تنها اراده خداوند حکمفرما است

2- قانون مندی و قانون گرایی پیکره هستی هرگز با پوچ گرایی و لغو منشی جمع پذیر نیست

3- سریان سنت های الهی در نظام تکوین ، مبین نظم گسترده و شگفت آوری است که بر اجزای عالم حاکم است .

4-معنادار بودن هستی و رویکرد آن به سوی خیر و نیکی و حمایت از صالحان و مومنان تاکید دارد

نکاتی پیرامون سنت هدایت عام تکوینی :

1- تمام اجزای عالم در نظام تکوین به سوی کمال در خور خود رهسپارند

2- رسیدن به کمال در خور را در اصطلاح " ایصال و رساندن به مطلوب " می گویند .

3- هدایت تکوینی بر اساس صفت رحمانیت خداوند شامل انسانها نیز شده است

4- " ربنا الذی اعطی کل شئ خلقه ثم هدی "

5- پروردگار ما کسی است که هر چیزی را خلقتی که در خور اوست داده سپس آن را هدایت فرموده است

سنت امتحان و ابتلا

1- فراگیری سنت امتحان : سنت امتحان علاوه بر همه ی انسانها و دین باوران در پهنه تاریخ ، انبیاء و اولیای الهی را نیز شامل می شود .

2- حکمت امتحان زمینه سازی رشد و تعالی انسان : انسانها بسان معدن های طلا و نقره هستند جداسازی راستگویان از مدعیان دروغین"و ما ابری نفسی ان النفس لاماره بالسوء" آشکار شدن چهره ی حقیقی انسانها "علم فعلی " – تمحیص – ظهور عینی و خارجی هویت واقعی انسانها.

نکاتی پیرامون سنت امداد:

1-خداوند بر اساس شایستگی ها و خواسته ها ، مسیر را هموار ساخته ، بی آنکه مانع آرمانهای آنان شود ، راه رسیدن به مقصد را بر ایشان تسریع می کند .

2- مردم دو دسته اند : گروهی دنیا طلب و گروهی دیگر آخرت خواه اند

3- از دنیا به عنوان " عاجله" یعنی پدیده ایی شتاب آمیز و از جهان پس از مرگ با عنوان رایج " آخرت " به معنای فردایی پس از امروز یاد می شود

4 -دنیا طلبی حرکت به سمت سقوط انسانی است ولی خداوند به هر دو گروه کمک می کند . (دنیا طلب و آخرت خواه)

5- دو شرط برای آخرت طلبی : 1- تلاش بایسته 2- ایمان و دین باوری

نکاتی پیرامون امداد الهی به مومنان و صالحان

1- حمایت ویژه خداوند از بندگان دین باور و صالح است .

2- " و کان حقاً علینا نصر المومنین " : خداوند یاری کردن مومنان را به عنوان حقی تخلف ناپذیر بر عهده گرفته است .

3-" و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون : و در حقیقت در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد .

4- همه ی اجزای هستی لشگر خدایند و هر کس با خدا باشد ، همانااو اجزای هستی را به یاری اش گسیل می دارد .

بخش دوم فصل هفتم : ازدواج

جایگاه و ثمرات ازدواج از منظر قران و روایات:

َیا اَیُّها النَّاسُ اتقُوا َرَّبکُمُ الَّذی خَلَقَکُم مِن نَفسٍ وَاحِدهٍ وَ خَلَقَ مِنها زَوجَها : گوهر آفرینش زن و مرد یکی است .

2- َواللهُ جَعَلَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم ازواجاًوَجَعَلَ لَکُم ِمن اَزواجِکُم بنین وَحَفَدَهً:اشاره به نعمت فرزند داری.

3- خَلَقَ مِنها زَوجَها وَ بَثَّ مِنهما رِجالاً کَثیراً و نِساءً ازدواج باعث تکثیر و بقای نسل آدمی میشود

" َو مِن آیاتِهِ ان خَلَقَ لَکُم مِن انفُسِکُم ازواجاً لِتَسکُوُنوا اِلَیها وَ جَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً وَ رَحمهً "

از آیه مذکور چند نکته ی مهم بر می آید

1- وجود همسر یکی از نشانه های مهر خداوند است که جای شکر و سپاس دارد

2- زن و مرد از یک گوهر آفریده شده اند .

3- به هر یک از مرد یا زن زوج اطلاق می شود و خطاب آیه شامل مرد و زن هر دواست.

4- حکمت ازدواج در این آیه سکون و آرامش یافتن مرد در کنار زن و بالعکس دانسته است

5-خداوند محبت و پیوند قلبی را با تصرف تکوینی در میان دلهای زن و مرد ایجاد می کند .

(( و انکحوا الایامی و الصالحین من عبادکم و امائکم ان تکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله و اسع علیم ))(( و لیستعفف الذین لایجدون نکاحا ))

نکاتی درباره ی آیه مذکور

1- فرمان به والدین برای همسر دادن فرزندان

2- جوانان به دلیل مشکلات مالی و عدم اشتغال و به علت شرم و آزرم از اقدام مستقیم می پرهیزد

3- مهمترین عامل بازدارنده ازدواج برای جوانان ، بیم از فقر و مستمندی است .

چهار مرحله در برخورد با غریزه جنسی

1- دعوت مردان و زنان مومن به عفت چشم و دامن و مبارزه با خواهش های نفسانی .

2- دعوت از دختران و زنان برای حفظ پوشش و پرهیز از زینت گرایی برای مبارزه با فساد

3- فرمان به والدین برای مهیا ساختن زمینه های ازدواج جوانان بیم نداشتن از فقر

4- ضرورت پاکدامنی برای جوانانی که به هر دلیل زمینه ی ازدواج برای آنها فراهم نیست

محورهای مورد تاکید روایات

1- ازدواج سنت پیامبر و رویگردانی از آن نیز رویگردانی از سنت آن حضرت است .

2- ازدواج زمینه ی بدست آوردن نیم یا بخشی از دین اعلام شده است .

3- از ترک ازدواج به دلیل بیم از فقر نهی شده است و حتی ازدواج زمینه کسب روزی معرفی شده است .

4 - " اشرار موتاکم العزاب " بدترین مردگان کسی هستند که تا لحظه مرگ عزب بمانند

5- دختران به مثابه میوه های درختان می باید که می باشد در زمان مناسب چیده شوند .

6- در نظر گرفتن پاداش اخروی برای کسانی که زمینه ی ازدواج جوانان را فراهم می سازند .

مقایسه ایی میان تفکر و نگاه اسلامی به ازدواج :

در روایات اسلامی ، محبت و عشق به زنان از جمله اخلاق پیامبران بوده است " من اخلاق الانبیاء حب النساء " تفکر رهبانی ، زن را مظهر دنیا دوستی و دنیا گرایی می شناسد و معتقد است تنها راه رهایی از دنیا گرایی ، فاصله گرفتن از زنان است این تفکر حتی زن را موجودی پلید می شناسد .

نکته : " رهبانیت " به کار منسوب به رهبان (راهب ها) گفته می شود و راهب کسی است که به مرتبه ی خوف و خشیت از خداوند رسیده است .

ویژ گی های همسر شایسته از نگاه قرآن :

1- ایمان و خداباوری : خداوند ایمان را مهم تر از ارزش مادی دیگر دانسته است.

2- غفت و پاکدامنی : " قاصرات الطرف " زنانی که تنها چشمشان به همسرانشان دوخته است.

3- نیک خلقی : روایات بر انتخاب همسر خوش خلق در آغاز راه ازدواج تاکید دارند.

4- بر خوردای از فضایل اخلاقی : قرآن کریم بر این موضوع نیز تاکید کرده است. .

هفت نکته از ماجرای موسی (در یاری رساندن به دختران شعیب)

1- ضرورت همکاری و همدلی اعضای خانواده در تامین نیازهای اقتصادی

2- رعایت اصل عدم اختلاط و اصل عفت و حیا در انجام مسئولیت های زندگی و اجتماعی.

3- عفت و پاکدامنی در گفتگو و مواجه با نامحرمان

4- روحیه ی فتوت و جوانمردی حتی در ایام سختی و گرفتاری

5- تحقق وعده های الهی

6- شعیب با دیدن کمالات موسی (ع) بر خلاف رسوم ، ازدواج با یکی از دخترانش را به وی پیشنهاد می کند

7- در ازدواج باید بر اصل آسان گیری و رعایت توان جوانان توجه شود .

+ نوشته شده در چهارشنبه هفدهم تیر ۱۳۹۴ساعت 21:41 توسط سیدمحمدموسوی |